ARHIV CETINJSKIH BIJENALA

Fondacija Petrović Njegoš i nevladino udruženje ISU – Institut za savremenu umjetnost, su potpisivanjem sporazuma o saradnji otpočeli zajednički rad na projektu Arhiv cetinjskih bijenala. Projekat je iniciran i koncipiran od strane Instituta za savremenu umjetnost, u cilju očuvanja i profesionalne obrade vrijednosti koju je Cetinjski bijenale donijelo kulturi Crne Gore.

Ovom saradnjom i aktualizacijom cetinjskih bijenala želimo istaći njihovu ulogu u skorašnjoj istoriji kulture te uticaju na osavremenjavanje scene vizuelnih umjetnosti i njeno povezivanje sa internacionalnom umjetničkom scenom.

Cetinjski bijenale, koje je 1989. godine inicirao i pokrenuo arhitekta i aktivista, Nikola Petrović Njegoš, veoma brzo je izraslo u međunarodno prepoznatljivu izložbu savremene umjetnosti sa pet izdanja održanih između 1991. i 2005. godine. Istorijski trenutak u kojem se koncipira i realizuje ideja o cetinjskom bijenalu (1989-1991), kao i period njegovog trajanja (1991-2005), korespondiraju sa društvenim promjenama koje su se umnogome reflektovale i na dalji razvoj crnogorske umjetničke scene.
Ove promjene bile su dio programskog i tematskog koncepta svih pojedinačnih izdanja bijenala, uvodeći prakse savremene umjetnosti, ali i angažovanosti i participacije u okviru crnogorske likovne scene, i na koncu rezultirajući pojavom cijele jedne nove generacije umjetnika. Bijenale je omogućilo izlazak produkcije vizuelne umjetnosti iz strogo institucionalnog okvira, kao i internacionalizaciju likovne scene dovođenjem brojnih relevantnih evropskih umjetnika i kustosa, time omogućivši snažan i prevratnički zaokret lokalne scene koji se metodološki može analizirati i pratiti paralelno sa razvojem Bijenala.
Nažalost, u petnaestogodišnjem periodu od poslednjeg bijenala, dokumenti i podaci o bijenalima nijesubili dostupni javnosti. Nijesu načinjeni profesionalni zapisi, dokumentacija, niti adekvatna implementacija u umjetničko obrazovanje i analizu ovog perioda crnogorske istorije i kulture. Posljedica nepostojanja adekvatnog arhiviranja i obrade dokumentacije o bijenalu i čitavom kontekstu proizašlom iz njegovog rada, postepeno dovodi do rasipanja i iščezavanja podataka, sjećanja i znanja o ovom važnom dokumentu iz recentne istorije crnogorske kulture i umjetnosti. U ovakvim okolnostima otežava se i prekida mogućnost uspostavljanja konstruktivnog pregleda i kontinuiranog razvoja crnogorske savremene umjetnosti, i stvara atmosfera nedoslednosti i neodgovornosti spram uloženog napora i stvorenih vrijednosti koje sadrži kompleksna istorija iza pet izdanja internacionalnih bijenala vizuelne umjetnosti održavanih na Cetinju.
Cetinjski bijenale zato vidimo kao temelj za konstruisanje međunarodno relevantnog fizičkog i digitalnog prostora, arhivskog modela neophodnog za čuvanje, analizu i razumijevanje crnogorske savremene vizuelne umjetnosti a time i razumijevanje lokalne i šire kulturno društvene stvarnosti kroz jezik savremene umjetnosti.

Cilj projekta je valorizacija ove značajne međunarodne manifestacije kroz arhivsku, kustosku i umjetničku obradu dokumentacije svih pet izdanja bijenala iz vlasništva Fondacije Petrović Njegoš, a u vidu dokumentarnih izložbi i naučnih tribina jer je to osnova za naučnu kontekstualizaciju crnogorske savremene produkcije u disciplini vizuelne umjetnosti i kulture. Bez profesionalnog arhiviranja i dokumentovanja kao i označavanja ovih ključnih tačaka u istoriji crnogorske kulture i, nadasve, njene profesionalne diseminacije, ne može da se sagleda i postigne kontinuitet razvoja savremenih umjetničkih praksi, kao ni uspostavljanje ispravne perspektive njene dalje relevantnosti. Zato je ovo istovremeno i projekat stvaranja arhiva savremene crnogorske vizuelne umjetnosti (što do danas ni jedna instutucija posvećena ovoj disciplini nije formirala) jer arhivska građa svih pet edicija bijenala, na kojima su crnogorski umjetnici bili zastupljeni ravnopravno sa značajnim internacionalnim autorima, ima potencijal da osvijetli relevantnost stvaralaštva crnogorskih autora razvijanih u najtežim okolnostima embarga, tranzicije, izolacije i marginalizacije čije posledice i danas u velikoj mjeri osjećamo. Naime, profesionalna obrada, plasman i kontekstualizacija savremene crnogorske vizuelne umjetnosti od devedesetih godina XX vijeka, sticajem brojnih (tranzicionih, geopolitičkih i drugih) okolnosti još uvijek je posmatrana i prisutna na međunarodnoj sceni isključivo putem individualnih angažmana autora bez kvalitetne strukturalne i institucionalne podrške, odnosno strateške kulturne politike države.

Arhiv cetinjskih bijenala za sve naraštaje, Nikola Petrović Njegoš za Vijesti.